Notions Archive - Art Explora Academy

Αναπαραστάσεις μουσικών και χορευτριών: μια πραγματικότητα που υπήρξε στ’ αλήθεια

Τώρα, ας ρίξουμε μια ματιά στη μουσική.

Οι γυναίκες εξασκούσαν αυτήν την τέχνη εδώ και αιώνες! Ας ρίξουμε μια ματιά σε μερικά όργανα που χρονολογούνται από την αρχαιότητα:

Άγαλμα της Henoutideh, ιέρειας του Άμμωνα, που κρατά σείστρο/Σείστρο διακοσμημένο με το κεφάλι της θεάς Αθώρ,

Άγαλμα: μεταξύ 1424 και 1400 π.Χ., ψαμμίτης, Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Christian Décamps. Σείστρο: μεταξύ 664 και 332 π.Χ., χαλκός, 28 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία (C) Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Christian Décamps

Σείστρο:

Αυτό το όργανο από την αρχαία Αίγυπτο, το κρατάμε στο χέρι και το κουνάμε. Ο ήχος από τα δαχτυλίδια στις μεταλλικές ράβδους συχνά συνόδευε πομπές προς τιμήν των θεών Ίσιδας και Αθώρ. Η τελευταία, που αναγνωρίζεται από τα αφτιά της αγελάδας, απεικονίζεται στη λαβή αυτού του σείστρου.

Αγαλματίδιο από τα Σούσα/Τριγωνική άρπα

Αγαλματίδιο: μεταξύ 305 π.Χ. και 224 π.Χ., πηλός, 9 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Thierry Ollivier. Άρπα: μεταξύ 808 και 766 π.Χ., μαλλί και δέρμα, Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία (C) Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Hervé Lewandowski

Άρπα:

Αυτό το είδος τριγωνικής άρπας παιζόταν σχεδόν αποκλειστικά από γυναίκες.

Τοιχογραφία από την Πομπηία (λεπτομέρεια)/Λύρα

Μεταξύ 62 και 79 μ.Χ., κονίαμα, 52 x 40 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Hervé Lewandowski

Λύρα:

Η λύρα ανήκει στην ίδια οικογένεια με την άρπα. Είναι επίσης έγχορδο πνευστό όργανο, αλλά διαφέρει ως προς το σχήμα από τη «μεγάλη της αδελφή».

Αγαλματίδιο από την Ερέτρια/Αιγυπτιακό ταμπουρίνο

Αγαλματίδιο: μεταξύ 300 και 250 π.Χ., πηλός, 27 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Hervé Lewandowski. Ταμπουρίνο: μεταξύ 798 και 760 π.Χ., μαλλί και δέρμα, Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία (C) Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Hervé Lewandowski

Ταμπουρίνο:

Η μορφή της χορεύτριας με το ταμπουρίνο ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Αρχαία Ελλάδα, ενώ παρόμοια όργανα έχουν βρεθεί και στην Αίγυπτο!

Συναυλία σε κήπο/Μαροκινή βιέλ με ακίδες

Συναυλία: 18ος αιώνας, τέμπερα, 30 x 20 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Claire Tabbagh/Ψηφιακές συλλογές. Βιέλ: γύρω στο 1832, μαλλί, σίδερο, δέρμα, ξύλο καρυδιάς, 91 εκ., Εθνικό Μουσείο Ευγενίου Ντελακρουά, Παρίσι. © 2016 Μουσείο του Λούβρου/Georges Poncet

Βιέλ:

Το όργανο που κρατά η κεντρική φιγούρα μοιάζει με βιέλ, ένα έγχορδο μουσικό όργανο που παίζεται με δοξάρι – κάτι σαν βιολί!

Εν συντομία

Οι απεικονίσεις γυναικών μουσικών και μουσικών οργάνων αποτελούν αποδείξεις της ύπαρξής τους, ιδίως κατά την αρχαιότητα.

Κακία και αρετή στην εξάσκηση της μουσικής

Θέλοντας να αποκλείσει μια γυναίκα που θεωρούσε απειλή, ένας Ρωμαίος πολιτικός της αρχαιότητας είπε πως τραγουδούσε και χόρευε με μεγαλύτερη δεξιοτεχνία απ’ ό,τι ήταν αναγκαίο για μια τίμια γυναίκα. Τι εννοούσε πραγματικά;

Αυτό δείχνει την αμφιλεγόμενη θέση στην οποία συχνά βρίσκονταν οι γυναίκες μουσικοί και χορεύτριες.

Από τη μία πλευρά, η μουσική θεωρούνταν «υψηλή τέχνη», ιδιαίτερα όταν ασκούνταν σε συγκεκριμένα πλαίσια, όπως κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετών ή ιδιωτικά σε καλλιτεχνικά μαθήματα.

Ζαν-Ονορέ Φραγκονάρ, Το Μάθημα Μουσικής

1765–1770, λάδι σε καμβά, 109 x 121 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Franck Raux

Ρωμαϊκό ανάγλυφο με σκηνή σπονδής,

1ος αιώνας μ.Χ., μάρμαρο, 50 x 62 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Hervé Lewandowski

Ο Ζωγράφος του Κολμάρ, Κύπελλο με ερυθρόμορφη παράσταση,

490 π.Χ., πηλός, Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Hervé Lewandowski

Μερικές φορές, όμως, υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα σε καλλιτεχνικές πρακτικές όπως αυτές και σε αυτό που ορισμένου θεωρούν πράξεις ακολασίας ή αμαρτία!

Στην αρχαιότητα, καλλιεργημένες ιερόδουλες, γνωστές ως «εταίρες», διασκέδαζαν τους άνδρες συνοδούς τους με μουσική και χορό. Για κάποιους, οι τέχνες αυτές πλησίαζαν τα όρια της ακολασίας, καθώς σχετίζονταν με το επάγγελμά τους ως ιερόδουλες.

Διακοσμητική ρωμαϊκή πλάκα, γνωστή ως Καμπάνα,

Πρώιμος 1ος αιώνας μ.Χ., πηλός, 43 x 28 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Hervé Lewandowski

Στην ελληνική μυθολογία, οι μαινάδες (γνωστές στους Ρωμαίους ως «Βάκχες») είναι γυναικείες μορφές που σχετίζονται με την έκσταση και την οινοποσία, επιδιδόμενες με ενθουσιασμό στη μουσική και τον χορό.

Εν συντομία

Η ενασχόληση των γυναικών με τη μουσική θεωρούνταν αρετή υπό ορισμένες συνθήκες και όνειδος υπό άλλες.

Ο ρόλος των ευεργετών

Λεονάρντο ντα Βίντσι, Πορτραίτο της Ισαβέλλας ντ’ Έστε,

1499–1500, σχέδιο, 61 x 47 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Michel Urtado

Το όνομα Ισαβέλλα ντ’ Έστε μπορεί να μη σας λέει ακόμα κάτι, αλλά είχε τόσο βαθιά επιρροή στην Ιταλία του 15ου αιώνα που της δόθηκε το παρατσούκλι «Πρώτη Κυρία της Αναγέννησης»!

Γιατί τέτοια τιμή; Ο ρόλος της ως προστάτιδας των τεχνών σήμαινε ότι χρησιμοποιούσε την περιουσία της για να υποστηρίξει το έργο καλλιτεχνών, παραγγέλνοντας, για παράδειγμα, έργα τέχνης. Αυτό επέτρεψε σε ζωγράφους όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Αντρέα Μαντένια να εξασφαλίσουν τα προς το ζην.

Ως επιπλέον μπόνους, η Ισαβέλλα ντ’ Έστε ανέλαβε τα ηνία της διακυβέρνησης σε πολλές περιπτώσεις όταν ο σύζυγός της απουσίαζε. Δεν στάθηκε εμπόδιο για αυτή τη θαρραλέα γυναίκα που ήξερε καναδυό πραγματάκια για την πολιτική και τη γεωπολιτική!

Αντρέα Μαντένια, Άρης και Αφροδίτη, γνωστό και ως Παρνασσός,

τέλη 15ου αιώνα, τέμπερα σε καμβά, 160 x 183 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Stéphane Maréchalle

Εν συντομία

Ευεργέτιδες, όπως η Ιταλίδα Ισαβέλλα ντ’ Έστε, επηρέασαν βαθιά την καλλιτεχνική και πολιτική ζωή της εποχής τους.

Γνωρίζουμε ελάχιστα ονόματα γυναικών καλλιτεχνών, αλλά η ιστορία δεν είναι γραμμένη με ανεξίτηλο μελάνι…

Ροζάλμπα Καριέρα Τζιοβάννα, Πορτραίτο νεαρής κοπέλας που κρατά μαϊμουδάκι,

πρώτο μισό 18ου αιώνα, παστέλ, 62 x 48 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Michel Urtado

Όπως μάθατε κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, παρόλο που οι γυναίκες εμφανίζονται πολύ συχνά σε έργα τέχνης, λίγες είναι αυτές που έχουν αναγνωριστεί ως επαγγελματίες καλλιτέχνιδες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν — και κάποιες μάλιστα απέκτησαν διεθνή φήμη!

Ορισμένες κατάφεραν να ζήσουν από την τέχνη τους και να γίνουν γνωστές χάρη στο έργο τους, όπως η Βιζέ-Λε Μπρεν, η Ροζάλμπα Καριέρα και άλλες.

Η ιστορία εξακολουθεί να γράφεται! Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι πολλά από τα αρχαιότερα έργα δεν είναι υπογεγραμμένα και είναι πολύ πιθανό να έχουν δημιουργηθεί από γυναίκες.

Ας μην ξεχνάμε ότι πολλές γυναίκες εργάζονταν σε οικογενειακά εργαστήρια που έφεραν το όνομα του πατέρα ή του συζύγου τους.

Δεν είναι εύκολο να ξεκαθαρίσουμε τα πάντα, αλλά οι ιστορικοί συνεχίζουν την έρευνα για να μας βοηθήσουν να ανακαλύψουμε όλο και περισσότερες γυναίκες καλλιτέχνιδες!

Εν συντομία

Η ιστορική έρευνα συνεχίζεται για να ταυτοποιηθούν τα έργα που φιλοτεχνήθηκαν από γυναίκες.

Παθητικά μοντέλα;

Ποιες είναι οι γυναίκες που απεικονίζονται στα έργα, ή αλλιώς τα «μοντέλα», όπως τις αποκαλούμε;

Πρώτα απ’ όλα, μπορεί να είναι η πελάτισσα του έργου, να ανήκει δηλαδή στα πιο εύπορα κοινωνικά στρώματα. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της διάσημης Μόνα Λίζα.

Η ταυτότητα του μοντέλου έχει συζητηθεί εκτενώς, αλλά πολύ πιθανόν πρόκειται για τη Λίζα ντελ Τζιοκόντο, σύζυγο ενός πλούσιου εμπόρου υφασμάτων από τη Φλωρεντία.

Σήμερα είναι τόσο δημοφιλής που εμφανίζεται ως φιλική συμμετοχή σε βιντεοκλίπ των Jay-Z και Beyoncé.

Λεονάρντο ντα Βίντσι, Μόνα Λίζα,

1503–1519, λάδι σε ξύλο, 80 x 53 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Michel Urtado

The Carters (Beyoncé & Jay-Z), Apeshit (εικόνα από το μουσικό βίντεο),

2018

Η αδελφή τους: Γκυστάβ Κουρμπέ, Πορτραίτο της αδελφής του Ζιλιέτ Κουρμπέ ως παιδί που κοιμάται,

γύρω στο 1841, μολύβι γραφίτη, 19 x 22 εκ., Μουσείο Ορσέ, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο Ορσέ)/Tony Querrec

Η συντροφιά τους: Πιερ-Πωλ Πρυντόν, Πορτραίτο της Δεσποινίδος Μέιερ, ζωγράφου,

τέλη 18ου αιώνα, παστέλ, 41 x 32 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Martine Beck-Coppola

Η πεθερά τους: Ζακ-Λουί Νταβίντ, Η κυρία Σαρλ-Πιερ Πεκούλ, το γένος Ποτέν, πεθερά του καλλιτέχνη,

1784, λάδι σε καμβά, 92 x 72 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Λούβρο)

Όταν οι καλλιτέχνες δεν εργάζονταν κατόπιν παραγγελίας, συχνά χρησιμοποιούσαν τα πρόσωπα του κοντινού τους περιβάλλοντος ως μοντέλα!

Η αδελφή τους,
Η σύντροφός τους,
Η πεθερά τους.

Οι επαγγελματίες μοντέλα χρησιμοποιήθηκαν αρχικά σε ιδιωτικά ατελιέ και, στη συνέχεια, σε σχολές ζωγραφικής, όπου πραγματοποιούνταν ζωντανά μαθήματα σχεδίου.

Για να ζωγραφίσει αυτόν τον πίνακα, ο Κορό κάλεσε την Έμμα Ντομπινί, μια φημισμένη επαγγελματία μοντέλο που είχε ήδη ποζάρει για άλλους ζωγράφους, όπως ο Εντγκάρ Ντεγκά και ο Εντουάρ Μανέ!

Σε κάθε περίπτωση, ο όρος «μοντέλο» δεν συνεπάγεται απαραίτητα κάποιον «παθητικό ρόλο». Ορισμένα άτομα έγιναν πραγματικοί σύμβουλοι, σε μια εποχή που ο καλλιτέχνης συνήθως δούλευε μόνος μπροστά στον καμβά. Μερικές φορές, μια εξωτερική γνώμη είναι καλοδεχούμενη!

Καμίλ Κορό, Η γυναίκα με τα μπλε,

1874, λάδι σε καμβά, 80 x 50 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία (C) RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Adrien Didierjean

Εν συντομία

Τα μοντέλα που πόζαραν για τα έργα μπορεί να ήταν οι ίδιοι οι πελάτες, συγγενείς του καλλιτέχνη ή επαγγελματίες μοντέλα.

Περιποίηση και μακιγιάζ

Πορτραίτο μούμιας από το Φαγιούμ,

Αγαλματίδιο γενειοφόρου μορφής,

γύρω στο 1700 π.Χ., χαλκός, 28 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Mathieu Rabeau

Όταν μιλάμε για την εμφάνιση, οι νόρμες (οι κανόνες της κοινωνίας) αλλάζουν ανάλογα με την εποχή και τον πολιτισμό.

Στυλ που κάποτε θεωρούνταν «ανδρικά» ή «γυναικεία» μπορούν με τον καιρό να αντιστραφούν ή να εξελιχθούν από πολιτισμό σε πολιτισμό.

Ρίξτε μια ματιά σε αυτές τις εικόνες! Θα παρατηρήσετε ότι τόσο ο άνδρας όσο και η γυναίκα φορούν μακιγιάζ και έχουν περιποιημένα φρύδια. Το ανδρικό άγαλμα έχει μακριά μαλλιά.

Η περιποίηση και το μακιγιάζ, λοιπόν, δεν είναι αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση.

Στον αραβικό κόσμο του 16ου αιώνα, οι άνδρες χρησιμοποιούσαν φυτικές ρητίνες για αποτρίχωση. Αντίθετα, στη Δύση, η τριχοφυΐα θεωρούνταν σύμβολο δύναμης και ανδρισμού, γι’ αυτό και η αποτρίχωση προοριζόταν κυρίως για τις γυναίκες!

Εδώ, θα ανακαλύψετε κάποια αντικείμενα προσωπικής περιποίησης από τη Μεσόγειο, τα οποία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τόσο από γυναίκες όσο και από άνδρες.

Καθρέφτης με λαβή από τον Θησαυρό του Μποσκορεάλε με την απεικόνιση της Λήδας και του Κύκνου,

μεταξύ 25 π.Χ. και 50 μ.Χ., ασήμι, 29 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Hervé Lewandowski

Δοχείο για κολ με επίπεδο χείλος και ραβδί,

μεταξύ 2033 και 1540 π.Χ., ανακαλύφθηκε στο Σουδάν, ξύλο, 4,5 εκ. (ύψος του δοχείου), 9 εκ. (μήκος του ραβδιού), Παλάτι Καλών Τεχνών της Λιλ. Φωτογραφία (C) RMN-Γκραν Παλέ (PFA, Λιλ)/Stéphane Maréchalle

Κασετίνα μακιγιάζ σε σχήμα πάπιας,

μεταξύ 1550 και 1150 π.Χ., ανακαλύφθηκε στην Αίγυπτο, ελεφαντόδοντο, 13 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Mathieu Rabeau

Κουτάλι μακιγιάζ με κολυμβητή,

μεταξύ 1390 και 1352 π.Χ., ξύλο, 30 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Christian Décamps

Εν συντομία

Οι έμφυλοι κανόνες μπορεί να διαφέρουν από πολιτισμό σε πολιτισμό και μεταβάλλονται με το πέρασμα του χρόνου. Η περιποίηση και το μακιγιάζ δεν ήταν ποτέ αποκλειστικό προνόμιο των γυναικών.

Οι γυναίκες έχουν διαγραφεί από την ιστορία;

Οι γυναίκες είναι εξίσου αόρατες στα βιβλία ιστορίας μας

Πράγματι, το πεπρωμένο των γυναικών στην εξουσία έχει μελετηθεί ελάχιστα όλα αυτά τα χρόνια — η προσοχή ήταν στραμμένη στους «μεγάλους άνδρες»!

Σήμερα, ωστόσο, αναζητούμε τα ίχνη τους στην ιστορία. Μερικές φορές είναι αμυδρά, αλλά αποκαλύπτουν:

Σαρκοφάγος του Εσμουνάζορ Β΄, βασιλιά της Σιδώνας,

γύρω στο 480 π.Χ., ανακαλύφθηκε στη Σιδώνα, βασάλτης, 256 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία (C) Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Raphaël Chipault

Το ξεχασμένο πεπρωμένο των γυναικών στην εξουσία:

Η επιγραφή στη σαρκοφάγο ενός βασιλιά αποκαλύπτει το όνομα της μητέρας του, της Αμοαστάρτ – αυτό δείχνει ότι η βασίλισσα κυβέρνησε στη θέση του ανήλικου γιου της.

Ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη της Κλαυδίας Χεδώνης,

Η καθημερινή ζωή των γυναικών:

Σε αυτήν την ταφόπλακα από την αρχαία Ρώμη, μια μητέρα, η Κλαυδία Χεδώνη, εκφράζει τη θλίψη της για την απώλεια των παιδιών της.

Τα έργα αυτά μας προσφέρουν μια πληρέστερη εικόνα του παρελθόντος μας.

Εν συντομία

Σήμερα, οι ιστορικοί προσπαθούν να αποκαλύψουν και να καταγράψουν την ιστορία των γυναικών.

Ενδυματολογικοί κανόνες

Ακόμα κι έξω από το σπίτι, πάλι μπορείτε να κρυφτείτε… μέσα στα ρούχα σας! Οι ενδυματολογικοί κανόνες μπορούν να επηρεάζονται από τις κοινωνικές προσδοκίες κι έχουν αντίκτυπο ιδιαίτερα στις γυναίκες. Για παράδειγμα, πολλοί πολιτισμοί στην ιστορία έχουν προωθήσει την κάλυψη συγκεκριμένων σημείων του σώματος.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει και την κάλυψη του κεφαλιού. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι και νοήματα που συνδέονται με αυτή την πρακτική. Γενικά, το πέπλο θεωρείται σύμβολο σεμνότητας, συγκράτησης και ιδιωτικότητας.

(1) Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην Ελλάδα, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, με διαφορές ανά περιοχή·
(2) Στην Ιταλία, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Αναγέννησης·
(3) Και επίσης στην Αίγυπτο.

Στην Ελλάδα: Αγαλματίδιο Τανάγρας,

μεταξύ 325 και 300 π.Χ., πηλός, 23 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Tony Querrec

Στην Ιταλία κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης: Μπρονζίνο, Πορτραίτο γυναίκας,

16ος αιώνας, λάδι σε ξύλο, 105 x 84 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία (C) RMN-Γκραν Παλέ (Μουσείο του Λούβρου)/Franck Raux

Στη μουσουλμανική Αίγυπτο: Γυναίκα με πέπλο,

17ος–19ος αιώνας, χρώμα πάνω σε σχέδιο, 10 x 13 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Claire Tabbagh/Ψηφιακές συλλογές

Φρανσουά Μπουσέ, Βουκολικό Φθινόπωρο,

Σε διάφορους πολιτισμούς, συνιστάται επίσης να καλύπτουν τα πόδια τους. Στη Γαλλία του 18ου αιώνα, για παράδειγμα, ήταν πολύ κατακριτέο να δείχνει κάποιος τους αστραγάλους του.

Πίνακες, όπως αυτοί του Μπουσέ που απεικονίζουν τους αστραγάλους μιας νεαρής γυναίκας, θεωρούνταν… ερωτικοί!

Φυσικά, οι ενδυματολογικοί κανόνες που επιβάλλονται στις γυναίκες αντικατοπτρίζουν συγκεκριμένες εποχές και κοινωνικά περιβάλλοντα. Μεταβάλλονται και διαφέρουν ανάλογα με τον πολιτισμό, την εποχή και το άτομο.

Εν συντομία

Σε πολλούς πολιτισμούς, οι ενδυματολογικοί κανόνες αντικατοπτρίζουν τις πολιτισμικές προσδοκίες που ισχύουν για τις γυναίκες.

Έμφαση σε μια γυναίκα με εξουσία

Προτομή της Βασίλισσας Σομπεκνεφέρου,

μεταξύ 1789 και 1786 π.Χ., ψαμμίτης, 48 εκ., Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία © Μουσείο του Λούβρου, Dist. RMN-Γκραν Παλέ/Georges Poncet

Η Κλεοπάτρα δεν ήταν η μόνη γυναίκα βασίλισσα της Αιγύπτου! Η πρώτη γυναίκα Φαραώ ήταν η Νεφερουσομπέκ.

Το άγαλμά της έχει υποστεί τις φθορές του χρόνου, αλλά υπάρχουν στοιχεία που αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο επέλεξε να παρουσιαστεί η Φαραώ. Φοράει:

(1) Τιράντες από γυναικείο φόρεμα

(2) Ανδρικό περίζωμα

(3) Πόρπη ζώνης με το όνομα που επέλεξε η ίδια, «Νεφερουσομπέκ». Το όνομα αυτό προέρχεται από τον πανίσχυρο και τρομερό θεό-κροκόδειλο, τον Σομπέκ.

(4) Ένα νέμες, το χαρακτηριστικό βασιλικό κάλυμμα κεφαλής των Φαραώ.

Υιοθετώντας διακριτικά εξουσίας που μέχρι τότε προορίζονταν μόνο για άνδρες, η Νεφερουσομπέκ δήλωνε την ισοδυναμία της με αυτούς.

Εν συντομία

Η πρώτη γυναίκα Φαραώ, η Νεφερουσομπέκ, συνδύασε ανδρικά και γυναικεία ενδύματα και διακριτικά εξουσίας, για να νομιμοποιήσει τη βασιλεία της.

Χαρέμια και ανατολίτικη τέχνη

Τα δυτικά έργα τέχνης που απεικονίζουν γυναίκες σε χαρέμια βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στον Οριενταλισμό.

Ο Οριενταλισμός αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η Ανατολή στη δυτική τέχνη, συχνά με εξωτικό και εξιδανικευμένο τρόπο, κάτι που διαφέρει από την πραγματικότητα.

Τα έργα αυτά έχουν συχνά ερωτικό χαρακτήρα, με γυμνές γυναίκες σε αισθησιακές στάσεις ή στολισμένες με χρυσά κοσμήματα, μέσα σε χώρους πλούσια διακοσμημένους. Πολλές από αυτές τις απεικονίσεις δεν βασίζονται σε πραγματικά πρότυπα, αλλά είναι αποκυήματα της φαντασίας του καλλιτέχνη.

Το συγκεκριμένο στυλ τέχνης ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές τον 19ο αιώνα, μετά την επέκταση των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών και την επιβολή αποικιοκρατικής κυριαρχίας. Αν και οι πελάτες που γοητεύονταν από το «εξωτικό» το εκτιμούσαν ιδιαιτέρως, το στυλ αυτό δεν αποτύπωνε πιστά την πολυπλοκότητα και την ποικιλομορφία της ζωής των γυναικών στα χαρέμια της Μεσογείου.