Μπορεί ο έρωτας να ήταν απαγορευμένος για τις εστιάδες παρθένες, όμως για πολλές θεότητες είναι ο βασικός σκοπός της ύπαρξής τους! Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όλοι τον βλέπουν με τον ίδιο τρόπο…
Ανακαλύψτε αυτό το παράδειγμα μέσα από δύο μύθους: έναν για την Ιστάρ και έναν για την Ίσιδα!
Ιστάρ: η θεά της ερωτικής αγάπης, είχε πολυάριθμες ερωτικές κατακτήσεις. Όταν προσπάθησε να αποπλανήσει τον Γκιλγκαμές, εκείνος αντιστάθηκε στα θέλγητρά της. Αυτή η απόρριψη την εξόργισε. Έστειλε εναντίον του έναν μαινόμενο ταύρο και, στη συνέχεια, η εκδίκησή της έπληξε χιλιάδες αθώους.
Ίσις: η θεά της συζυγικής αγάπης. Ο σύζυγός της, ο Όσιρις, δολοφονήθηκε και διαμελίστηκε από τον ίδιο του τον αδερφό, που σκόρπισε τα μέλη του σε όλο τον κόσμο. Η Ίσις ξεκίνησε τότε ένα μεγάλο ταξίδι για να τα βρει και κατάφερε τελικά να συναρμολογήσει ξανά το σώμα του άντρα της. Στη συνέχεια, το τύλιξε σε σάβανο, σαν μούμια. Ήταν μια πολύ αφοσιωμένη σύζυγος! Η Ίσις απεικονίζεται εδώ καθώς φυλάει τον Όσιρι, τυλιγμένο στο σάβανο.
Οι θεότητες που συνδέονται με την αγάπη μπορεί να εκπροσωπούν είτε την ερωτική αγάπη, όπως η Ιστάρ, είτε τη συζυγική αγάπη, όπως η Ίσις.
Λατρευόταν στην αρχαία Αίγυπτο και ήταν — μεταξύ άλλων! — θεά της γονιμότητας.
Οι έγκυες γυναίκες φορούσαν φυλαχτά προς τιμήν της, για να προστατεύονται από τον κίνδυνο αποβολής ή θανάτου κατά τον τοκετό. Η εγκυμοσύνη, μέχρι πρόσφατα, ήταν μια εξαιρετικά επικίνδυνη περίοδος στη ζωή μιας γυναίκας — καλύτερα, λοιπόν, να έχεις τους θεούς με το μέρος σου!
Αυτή η θεότητα είναι τόσο σημαντική, που η λατρεία της διαδόθηκε σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου!
Σε αυτόν τον ρωμαϊκό βωμό μπορούμε να την αναγνωρίσουμε από το μουσικό όργανο που κρατά στο χέρι της. Είναι το σείστρο, ένα όργανο που χρησιμοποιούσαν στην Αίγυπτο κατά τις τελετές προς τιμήν της.
Στην αρχαιότητα, η Ίσις, η Αιγύπτια θεά της γονιμότητας, έχαιρε θαυμασμού, ακόμη και μέχρι τη Ρώμη.
Η Ίσις (ναι, πάλι αυτή!) έχει ακόμη έναν ρόλο κι αυτή τη φορά δεν είναι η μόνη: τον ρόλο της μητρικής φιγούρας.
Ιστορικά, οι γυναίκες έχουν συχνά ταυτιστεί με την εικόνα της μητέρας. Αυτό το είδος απεικόνισης, της μητέρας με το παιδί, έχει ξεπεράσει εποχές, γεωγραφικά σύνορα και θρησκείες.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα!
Οι αναπαραστάσεις μιας μητρικής φιγούρας που φροντίζει το παιδί της έχουν ξεπεράσει γεωγραφικά σύνορα και εποχές.
Σε αντίθεση με όλες αυτές τις ενάρετες μυθολογικές μορφές, η Μήδεια ενσαρκώνει πολύ πιο σκοτεινές πτυχές. Προκειμένου να εκδικηθεί τον άπιστο σύζυγό της, αυτή η γυναίκα έγινε πανούργα, φτάνοντας στο σημείο να σκοτώσει τα ίδια της τα παιδιά.
Ο Έλληνας τραγικός ποιητής Ευριπίδης αφηγείται αυτόν τον μύθο στην τραγωδία του με τίτλο «Μήδεια». Η ιστορία αυτή έχει πράγματι ξεπεράσει τα εγχώρια σύνορα. Έχει διασωθεί, για παράδειγμα, ακόμα και σε αιγυπτιακούς παπύρους!
Η μορφή της Μήδειας έχει επανεξεταστεί πολλές φορές στη λογοτεχνία και στις τέχνες, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές όψεις της προσωπικότητάς της: άλλοτε σκληρή φόνισσα, άλλοτε πληγωμένη σύζυγος και άλλες φορές λόγια γυναίκα και μάγισσα.
Αφού λοιπόν είδαμε τόσες απεικονίσεις των γυναικών ως μητέρες και συζύγους, ήρθε η ώρα να ανακαλύψουμε και άλλες εκδοχές, καθώς επίσης και τα στερεότυπα που τις συνοδεύουν!
Η μυθολογική μορφή της Μήδειας είναι αυτή μιας πανούργας γυναίκας που έφτασε στο σημείο να σκοτώσει τα ίδια της τα παιδιά.
Για παράδειγμα, θα ήταν λάθος να πιστέψουμε πως δεν υπήρχαν γυναίκες στην εξουσία πριν τον 20ό αιώνα. Γυναίκες ηγέτιδες κατείχαν κορυφαίες θέσεις ευθύνης σε κάθε εποχή και σε κάθε περιοχή του κόσμου! Τι θα λέγατε για μια γρήγορη επισκόπηση;
Όλες αυτές οι ισχυρές γυναίκες αποτέλεσαν έμπνευση για πολλά έργα τέχνης, μουσική και ταινίες!
Ορίστε ένα από τα αγαπημένα μας παραδείγματα: Η Κλεοπάτρα!
Απόσπασμα από την ταινία «Κλεοπάτρα» (1963), σε σκηνοθεσία του Joseph L. Mankiewicz.
Πολλές πριγκίπισσες και βασίλισσες κυβέρνησαν. Μερικές ξεχάστηκαν, άλλες όμως αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τη μαζική κουλτούρα.
Οι γυναίκες κάθονταν απλώς με σταυρωμένα τα χέρια στο σπίτι; Η ιδέα δεν φαίνεται καθόλου παράλογη. Σε πολλές κοινωνίες, οι γυναίκες βρίσκονταν υπό την προστασία των συζύγων τους. Ήταν, λοιπόν, ο άνδρας εκείνος που εργαζόταν εκτός σπιτιού για να θρέψει την οικογένεια.
Στην τέχνη, οι γυναίκες απεικονίζονται συχνά να ασχολούνται με δραστηριότητες μέσα στο σπίτι.
Όμως, είναι στερεοτυπική η αντίληψη ότι οι γυναίκες δεν εργάζονταν.
Παρά την έλλειψη αναπαραστάσεων, οι γυναίκες πάντοτε εργάζονταν, είτε μέσα είτε έξω από το σπίτι.
Η αντίληψη ότι οι γυναίκες πρέπει να μένουν στο σπίτι, ενώ οι δημόσιοι χώροι προορίζονται για τους άντρες, εμφανίζεται συχνά στα κείμενα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Ο Μένανδρος έφτασε μάλιστα στο σημείο να γράψει πως «μια τίμια γυναίκα πρέπει να μένει στο σπίτι – ο δρόμος είναι για τις γυναίκες του τίποτα (τις πόρνες)».
Ευτυχώς, στην αρχαία Ελλάδα οι γυναίκες μπορούσαν να κυκλοφορούν, παρόλο που ο Μένανδρος πιθανόν να μην το ενέκρινε. Ωστόσο, τα δικαιώματά τους ήταν περιορισμένα σε σύγκριση με αυτά των αντρών, ειδικά όσον αφορά τη συμμετοχή τους σε δημόσιες συγκεντρώσεις και πολιτικές συνελεύσεις.
Πράγματι, οι γυναίκες –σε διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς– συχνά αντιμετώπιζαν περιορισμούς στην πρόσβασή τους σε δημόσιους χώρους.
Για παράδειγμα, στην αρχαία Ρώμη, οι γυναίκες μπορούσαν να παρακολουθούν αγώνες στη Ρωμαϊκή Αγορά, αλλά κατά κανόνα έπρεπε να κάθονται στα πίσω καθίσματα του αμφιθεάτρου, μαζί με τα παιδιά ή τους σκλάβους.
Η πρόσβαση των γυναικών σε δημόσιους χώρους έχει υποστεί περιορισμούς σε διάφορους πολιτισμούς και εποχές.
Υπήρξαν και εκείνες που στο παρελθόν δεν είχαν ως στόχο να ευχαριστούν τους άλλους… Και για αυτές υπήρχε ένας υποτιμητικός όρος: «ανδρογύνη» ή, στα αγγλικά, «virago» (από το λατινικό vir, που σημαίνει «άνδρας»).
Μια ανδρογύνη είναι μια γυναίκα με χαρακτηριστικά που η κοινωνία παραδοσιακά θεωρούσε «ανδρικά», όπως η δύναμη και το θάρρος.
Στην ελληνική μυθολογία, για παράδειγμα, οι Αμαζόνες κρατούν όπλα και πολεμούν! Όμως, αυτές οι γυναίκες-πολεμίστριες συχνά αντιμετωπίζονταν με περιφρόνηση, εξαιτίας της μαχητικής τους φύσης. Στα έργα των αρχαίων συγγραφέων, συμβόλιζαν το χάος. Ο θάνατός τους, λοιπόν, ερχόταν να αποκαταστήσει την τάξη και την αρμονία…
Απέχουμε ακόμα πολύ από το να απαλλαγούν οι γυναίκες από τα ιστορικά στερεότυπα, αλλά, για τις Αμαζόνες τουλάχιστον, τα πράγματα έχουν αλλάξει: έχουν πια γίνει ηρωίδες της μεγάλης οθόνης!
Δείτε εδώ ένα απόσπασμα από το Wonder Woman
Τα χαρακτηριστικά που θεωρούνται «ανδρικά» ή «γυναικεία» είναι κοινωνικές κατασκευές. Παρά τα έμφυλα στερεότυπα, οι γυναίκες έχουν αποδείξει μέσα στην Ιστορία ότι διαθέτουν δύναμη και θάρρος.
Τα έργα τέχνης αποτελούν απόδειξη ότι οι κοινωνίες μας αλλάζουν…
Δεν είναι ασυνήθιστο να δούμε έναν άνδρα να φοράει κοσμήματα ή μια γυναίκα με παντελόνι στον τοίχο ενός μουσείου.
Τα κλισέ, ωστόσο, δύσκολα καταρρίπτονται και μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικά λάθη.
Αν ένας αρχαιολόγος βρει κοσμήματα σε έναν τάφο, πρέπει να υποθέσει ότι πρόκειται για τάφο γυναίκας; Γιατί όπως είδαμε, δεν είναι τόσο απλό!
Για να καταγράψουμε την ιστορία, πρέπει να λάβουμε υπόψη την εξέλιξη των αντιλήψεων γύρω από το τι θεωρείται θηλυκό.
"*" indicates required fields