Gratë në art
Gratë në art KAPITULLI 4
Gratë në art
Gratë në art KAPITULLI 4
1
Shumë piktura me gra, shumë pak gra artiste…
Anne Vallayer-Coster, Natyra e qetë me pupël deti, guaska dhe korale,
1769, vaj në kanavacë, 130 x 97 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/René-Gabriel Ojeda
Marie-Denise Villers, Studimi i një gruaje nga natyra, e njohur edhe si Portreti i Madamë Soustra,
1802, vaj në kanavacë, 146 x 114 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto (C) RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Jean-Gilles Berizzi
Barbara Longhi, Shën Maria dhe Jezusi duke kurorëzuar një murgeshë,
në fund të shekullit të 16-të/fillim të shekullit të 17-të, vaj në kanavacë, 39 x 32 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Adrien Didierjean
Marguerite Gérard, Studentja interesante,
rreth 1786, vaj në kanavacë, 65 x 54 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Mathieu Rabeau

Pak a shumë ashtu si Muzeu Kombëtar i Arteve të bukura në Algjeri, që nuk kishte vepra nga artistët algjerianë, shumica e muzeve nuk kishin punë nga artistet gra… edhe sot!

 

 

Në Francë, në 2021-shin, veprat e artit të prodhuara nga gratë përfaqësonin vetëm 4% të totalit të koleksioneve muzeale.

 

Dhe në 2012-n, grupi aktivist Vajzat Guerrilase vunë në dukje se më pak se 4% e artistëve në departamentin e Artit Modern dhe Bashkëkohor në Muzeun Metropolitan të Artit të Nju Jorkut janë gra… ndërkohë që gratë përfaqësojnë 76% të pikturave nudo të ekspozuara!

 

 

Pse një përqindje kaq e madhe e pikturave të femrave nudo? Epo, për një kohë shumë të gjatë, artistët meshkuj (të cilët e kishin shumë më të lehtë të ishin artistë profesionistë se sa gratë) prodhuan vepra për patronët meshkuj Dhe shijet e këtyre patronëve anonin më shumë ndaj subjekteve femra, shpesh me detaje erotizmi.

Poster i Vajzave Guerrilase, Ndërgjegjja e Botës së Artit,
2012, DR
Shkurtimisht

Në koleksionet muzeale, ka shumë pak vepra nga artiste femra, por shumë që paraqesin femrat.

2
Modele pasive?

Kush janë gratë që paraqiten në vepra, ose “modelet,” siç i quajmë?

 

Para së gjithash, ato mund të jenë patronët e veprës, prandaj i përkasin shtresave më të pasura të shoqërisë. Ky është, për shembull, rasti me Mona Lizën e famshme.

 

Identiteti i modeles është debatuar gjerë e gjatë, por është me shumë mundësi Lisa del Giocondo, gruaja e një tregtari shumë të pasur fiorentin pëlhurash.

 

Ajo është aq popullore sot sa që shfaqet si një yll i ftuar në një video muzikore të Jay-Z dhe Beyoncé.

Leonardo da Vinçi, Mona Liza,
1503–1519, vaj në dru, 80 x 53 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Michel Urtado
The Carters (Beyoncé & Jay-Z), Apeshit (pamje e shkëputur nga videoja e muzikës),
2018
Motra e tyre: Gustave Courbet, Portret i motrës së tij Juliette Courbet kur ishte fëmijë, duke fjetur,
rreth 1841, laps grafiti, 19 x 22 cm, Muzeu Orsay, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Orsay)/Tony Querrec
Shoqëruesi i tyre: Pierre-Paul Prud’hon, Portreti i Miss Mayer, piktore,
fundi i shekullit të 18-të, pastel, 41 x 32 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Martine Beck-Coppola
Vjehrra e tyre: Jacques-Louis David, Madamë Charles-Pierre Pécoul, mbiemri i vajzërisë Potain, vjehrra e artistit,
1784, vaj në kanavacë, 92 x 72 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Luvri)

 

Kur nuk punojnë në një komision, artisët shpesh merreshin me modelet që kishin në dorë… më të afërtit dhe më të dashurit!

 

  • Motra e tyre,
  • Partnerja e tyre,
  • Vjehrrat e tyre.

 

Modelet profesionale u përdorën në fillim në studiot private, dhe më pas në akademitë e pikturës, ku zhvilloheshin seancat e vizatimit të modeleve të gjalla.

 

Për ta realizuar këtë pikturë, Carot thirri Emma Dobigny, një modele profesioniste e famshme që kishte pozuar tashmë për piktorë të tjerë si Edgar Degas dhe Édouard Manet!

 

Në çdo rast, “modele” nuk nënkupton domosdoshmërish të jesh “pasive”; disa u kthyen në këshilltare të mirëfillta, në një kohë kur artisti zakonisht gjendjen i vetëm përballë kanavacës. Një perspektivë e jashtme ndonjëherë është e mirëpritur!

Camille Corot, Zonja në blu,
1874, vaj në kanavacë, 80 x 50 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto (C) RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Adrien Didierjean
Shkurtimisht

Modelet që pozojnë për veprat mund të kenë qenë vetë patronet, njerëz të afërt të artistit, ose modele profesioniste.

3
Paraqitje e muzikanteve dhe valltareve: një realitet që ka ekzistuar vërtet
Le t’i hedhim një sy muzikës tani.

Gratë e kanë praktikuar artin e tyre në këtë fushë prej shumë kohësh! Le të shohim disa instrumente që i përkasin kohërave të lashta:

Statuja e Henoutideh, këngëtarja e Amonit, duke mbajtur një sistrum / Sistrum i zbukuruar me kokën e perëndeshës Hathor,
Statujë: mes 1424 dhe 1400 p.e.s., shkumës, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Christian Décamps
Sistrum: mes 664 dhe 332 p.e.s., bronzi, 28 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto (C) Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Christian Décamps

Sistrum:

 

Ky instrument nga Egjipti i lashtë mbahet në dorë dhe tundet. Zhurma që prodhohet nga unazat në shufra shpesh shoqëronin ritualet në nder të perëndeshave Isis dhe Hathor. Kjo e fundit, që dallohet nga veshët e lopës, mund të shihet në dorezën e këtij sistrumi.

Figurinë nga Susa / Harpë trekëndore
Figurinë: mes 305 p.e.s. dhe 224 e.s., argjilë, 9 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Thierry Ollivier / Harpë: mes 808 dhe 766 p.e.s., dru dhe lëkurë, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto (C) Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Hervé Lewandowski

Harpë:
Kjo lloj harpe trekëndore është përdorur pothuajse ekskluzivisht nga femrat.

Pikturë në mur nga Pompeii (detaje) / Lira
Mes 62 dhe 79 të e.s., llaç, 52 x 40 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Hervé Lewandowski
Lira:
Lira bën pjesë në familjen e harpës, që është gjithashtu një instrument me tela, por ndryshon në formë nga motra e saj e madhe.
Figurinë nga Eretria / Tamburinë egjiptiane
Figurinë: mes 300 dhe 250 p.e.s., argjilë, 27 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Hervé Lewandowski / Tambourinë: mes 798 dhe 760 p.e.s., dru dhe lëkurë, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto (C) Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Hervé Lewandowski

Tambourinë:
Figurina e kërcimtares së tamburinës paraqitej zakonisht në Greqinë e lashtë, dhe mbetjet e këtyre instrumenteve janë gjetur edhe në Egjipt!

Koncert në një kopsht / Viela marokene me kuja
Koncert: Shekulli i 18-të, guash, 30 x 20 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Claire Tabbagh/Digital Collections / Viela: rreth 1832, dru, hekur, lëkurë, dru arre kokosi, 91 cm, Muzeu Kombëtar Eugène-Delacroix, Paris. © 2016 Muzeu i Luvrit/Georges Poncet

Viela:

Instrumenti i mbajtur në dorë nga figura qendrore i ngjan një lloj viele, një instrument me tela që luhet me një hark… pak si një violinë!

Shkurtimisht

Paraqitje të muzikanteve femra dhe instrumentet muzikore janë dëshmitarë të ekzistencës së tyre, veçanërisht në antikitet.

4
Veset dhe virtytet në praktikimin e muzikës

 

Duke dashur të pengonte një grua që e identifikonte si kërcënim, në lashtësi një politikan romak tha se ajo këndonte dhe kërcente me më shumë aftësi seç ishte e nevojshme për një grua të ndershme. Çfarë donte të thoshte realisht?

 

Kjo tregon standardin e dyfishtë që ekzistonte për muzikantet dhe valltaret.

 

Nga njëra anë, muzika konsiderohej një “art i lartë”, veçanërisht kur praktikohej në rrethana të caktuara, si gjatë ceremonive fetare ose privatisht në leksione artistike.

 

Jean-Honoré Fragonard, Leksioni i muzikës,
1765–1770, vaj në kanavacë, 109 x 121 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Franck Raux
Skenë e ofrimit të falënderimeve romake,
shekulli 1 e.s., mermer, 50 x 62 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Hervé Lewandowski
Piktori i Colmar, Ena me figurë të kuqe,
490 p.e.s., argjilë, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Hervé Lewandowski

 

Por ndonjëherë ekziston një vijë e hollë që ndan praktikat artistike si këto, dhe ato që disa i konsiderojnë si akte babëzie apo vese!

 

Në lashtësi, kurtezanet shumë të kulturuara të quajtura “hetairai” argëtonin burrat që shoqëronin me muzikë dhe kërcime. Për disa, këto arte ishin shumë pranë të qenit vese, të lidhura me profesionin e tyre si prostituta.

Pllakë dekorative romake e quajtur Campana,
fillimi i shekullit 1, argjilë, 43 x 28 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © Muzeu i Luvrit, Dist. RMN-Grand Palais/Hervé Lewandowski

 

Në mitologjinë greke, maenadet (të njohur si “Bakante” nga romakët) janë figura femërore të lidhura me babëzinë, që kridhen në kënaqësitë e kërcimit dhe muzikës.

Shkurtimisht

Praktika e muzikës nga gratë konsiderohet si virtyt në rrethana të caktuara dhe në të tjera lidhet me veset.

5
Roli i dashamirësve
Leonardo da Vinçi, Portreti i Isabella d’Este,
1499–1500, vizatim, 61 x 47 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Michel Urtado

Emri Isabella d’Este mund të mos ketë ende asnjë domethënie për ju, por ajo pati një ndikim shumë të madh në Italinë e shekullit të 15-të, sa që u quajt “Zonja e parë e Rilindjes”!

 

 

Pse një nder i tillë? Roli i saj si patrone nënkupton se ajo e përdorte pasurinë e saj për të mbështetur punën e artistëve, për shembull duke porositur vepra arti. Kjo i lejoi piktorët si Leonardo da Vinçi, Mikelanxhelo dhe Andrea Mantegna që të siguronin jetesën.

 

Përveç kësaj, Isabella d’Este merrte frerët e qeverisë në disa raste, kur bashkëshorti i saj nuk ishte. Kjo nuk ishte aspak problem për një grua me këllqe, që i dinte nja dy gjëra për politikën dhe gjeopolitikën!

 

Andrea Mantegna, Marsi dhe Venusi, i njohur edhe si Parnasusi,
fundi i shekullit të 15-të, tempera në kanavacë, 160 x 183 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Stéphane Maréchalle
Shkurtimisht

Dashamirëset femra si italiania Isabella d’Este kanë pasur një ndikim të madh në jetën artistike dhe politike.

6
Ne njohim shumë pak emra artistesh femra, por historia nuk shkruhet në gur…
Rosalba Carriera Giovanna, Portreti i një vajze të re duke mbajtur një majmun,
gjysma e parë e shekullit të 18-të, pastel, 62 x 48 cm, Muzeu i Luvrit, Paris. Foto © RMN-Grand Palais (Muzeu i Luvrit)/Michel Urtado

Siç e keni mësuar gjatë këtij udhëtimi, edhe pse gratë shfaqen shumë në veprat e artit, pak prej tyre njihen si artiste profesioniste. Kjo nuk do të thotë se nuk kanë ekzistuar, megjithëse disa prej tyre kanë fituar një reputacion ndërkombëtar!

 

Disa arritën të siguronin jetesën dhe të bëheshin të famshme dhe të mirënjohura falë përpjekjeve të tyre artistike, si Vigée-Le Brun, Rosalba Carriera, dhe të tjera.

 

Historia vazhdon të shkruhet! Duhet të kujtojmë se shumë prej veprave më të vjetra nuk kanë nënshkrim, dhe është mund të jenë krijuar nga gra.

 

Le të mos harrojmë se shumë gra kanë punuar në studio familjare që mbanin emrin e babait apo bashkëshortit të tyre.

 

Nuk është e lehtë që kjo çështje të zgjidhet, por historianët vazhdojnë të bëjnë kërkime për të na ndihmuar të zbulojmë gjithmonë e më shumë artiste gra!

Shkurtimisht

Kërkimi historik vazhdon të identifikojë vepra të krijuara nga gratë.

7
Gjërat po ecin përpara
Për fat të mirë, gjërat janë përmirësuar që nga shekulli i 20-të…

…dhe historitë për artistet femra po shtohen. Le të shkojmë në Lindjen e Mesme për të mësuar për tre gra që kanë disa gjëra për të thënë.

Nil Yalter, Topak Ev (Jurta),
1973, strukturë metalike, shajak, lëkurë delesh, lëkurë, tekst dhe teknika të përziera, 3 m, © Courtesy santralistanbul Collection

Artistja turke Nil Yalter, në vitet 1970, zbuloi që nomadët e stepave anadollake ishin vendosur me forcë dhe prandaj traditat e tyre ishin cenuar.

 

Këtu, ajo riinterpreton një nga tendat e tyre, tradicionalisht të ndërtuara dhe zbukuruara nga gratë.

 

Qëllimi i saj? Të rriste ndërgjegjësimin për çështjet e lidhura me nomadët dhe mërgimin.

Yto Barrada, Vajza me të kuqe, Tangier nga Një jetë gjithë vrima: Projekti Strait,
1999, printim kromogjen, 124 x 124 cm, Qendra Ndërkombëtare e Fotografisë, Nju Jork

Artistja franko-marokene Yto Barrada u bë me dije se nënshtetësia e saj e dyfishtë i ofronte privilegjin e lirisë së lëvizjes, ndryshe nga shumë marokenë të tjerë që ëndërronin për një jetë më të mirë diku tjetër…

 

Ky mund të jetë rasti i kësaj gruaje që i kthen shpinën fotografit, silueta e saj dallohet kundrejt një prapaskene të përbërë nga motive tradicionale marokene.

Raeda Sa’adeh, Vakuum,
2007, 49 Nord 6 Est – Frac Lorraine collection, Metz (FR). Foto: Raeda Sa’adeh, © R. Sa’adeh
Artistja palestineze Raeda Sa’adeh e vendos veten e saj këtu duke përmbysur në mënyrë absurde stereotipin, atë të një gruaje duke fshirë me fshesë me korrent.
Fotografia është shkrepur në malet që rrethojnë Xherikon, duke ngjallur kështu çështjen e territorit në këtë rajon të kontestuar mes palestinezëve dhe izraelitëve.
Shkurtimisht

Që prej shekullit të 20-të, më shumë gra kanë fituar statusin e artisteve profesioniste dhe kanë ridimensionuar përfaqësimin e grave.

Për ta përmbledhur, ti ke zbuluar:

  • Shumë piktura me gra, shumë pak gra artiste…
  • Modele pasive?
  • Paraqitje të muzikanteve dhe kërcimtareve: një realitet që ka ekzistuar vërtetë
  • Veset dhe virtytet në praktikimin e muzikës
  • Roli i dashamirësve
  • Ne njohim shumë pak emra artistesh femra, por historia nuk shkruhet në gur…
  • Gjërat po ecin përpara
Për trajnim

Çfarë përqindjeje e veprave të gjetura në koleksionet muzeale janë krijuar nga gratë (përafërsisht)?

Duhet të zgjedhësh një përgjigje

Sistrumi është…

Duhet të zgjedhësh një përgjigje

Kush u quajt “Zonja e parë e Rilindjes”?

Duhet të zgjedhësh një përgjigje

Ke hapur kuizin e fundit mbi Gratë në art në Mesdhe.

Kuiz i njohurive

Tani është radha jote!

Përgjigjju këtyre 12 pyetjeve për të kontrolluar njohuritë e tua. Duhet t’u përgjigjesh saktë 10 pyetjeve për të marrë medaljen.

Mos u shqetëso: nëse nuk kalon, mund të provosh përsëri më vonë.

Plotëso kuizin

Për të vazhduar më tej

Zbulo më shumë detaje rreth kësaj teme me ndihmën e burimeve tona.

Për më shumë detaje